Monday, April 18, 2016

Ese filozofike: Vetmia, kthim ne vetvete

Cdo mendim dhe veprim i joni nis me ne dhe perfundon po tek ne. Cdo te thote vetmi? Te jesh i vetmuar nga te tjeret apo nga uni jot? A ndjehet i vetmuar nje njeri pasur shpirterisht edhe pse jo i rrethuar nga njerezit? A mund te themi se jemi te vetmuar kur jemi duke lexuar nje liber ne nje dhome bosh, por personazhet na jane bere shoke dhe te dashur?
Une mendoj se jo! Vetmia nuk vjen nga mungesa e njerezve; vetmia eshte nje gjendje shpirterore qe mund ta kesh edhe kur je i rrethuar me njerez. Ndersa reflektimi me vetveten nuk eshte vetmi, eshte nje cast qe na duhet te gjitheve per t'i vene veshin nevojave te vetes tone.
 Shume persona gjejne paqe te udhetojne vetem, te shohin boten, te eksplorojne larshmerine e pafundme te jetes, ushqimeve dhe vendeve duke u endur te vetmuar. Mirepo pikerisht ky udhetim romantik i rikthen ato tek vetvetja dhe tek ajo qe ishin duke kerkuar. Lumturia gjendet tek gjerat e vogla dhe brenda nesh. Nese nuk u mundesojme pak 'vetmi' vetes, nuk do te arrijme te zbulojme ate c'ka kerkojme dhe c'ka na ben te lumtur.





Per me shume ese mbi vetmine, ne kete faqe keni dhe dy ese te tjera.
Faleminderit!

Tuesday, March 29, 2016

ESE : “ Modeli antik i epit te Lahuta e Malcise “ .



Letersia shpesh here nuk ka qene thjesht nje “krijimtari”. Shume here ajo ka qene nje pasqyre realitetesh, luftrash, betejash apo edhe fantazie qe te nderthurura bashke kane dhene vepra te pavdekshme. Ne letersine boterore mund te renditim me qindra te tilla, por veprat “Iliada”dhe “Odisea” jane padyshim kryevepra boterore dhe muze per cdo shkrimtar. Edhe pse i perkasin antikitetit grek, ato kane vlera universale qe gjejne vend edhe ne shoqerine e diteve te sotme. Per kete ato jane bere objekt frymezimi per shume e shume krijues nga e gjithe bota. Nje rast tipik eshte ai i poetit shqiptar At Gjergj Fishta. Bazuar mbi veprat homerike ai krijoi pasurine e tij me te madhe, “Lahuten e Malcise “. Per shqiptaret kjo e fundit ashtu si veprat homerike per popullin grek ,eshte nje thesar i cmuar i etnogjenezes. Pare ne nje plan krahasues, mes tyre do te gjejme nje numer te madh te perbashketash , aq sa duken sikur jane histori te njejta te dy popujve te ndryshem. Pra Fishta per te krijuar Lahuten ka marre si model veprat e antikitetit , pra veprat homerike.

 Sapo hapim veprat e Homerit ndeshjen e pare e kemi me formulen aq klasike te hyrjes qe e takojme ne te dyja veprat e tij . “Kendo hyjneshe menine e Akil Pelidit “ te “Iliada” dhe te njejten gje shohim edhe te “Lahuta e Malcise” “Ndihmo Zot si m’e ndihmue “. Pra tek te dyja gjejme te njejten formule hyrese. Te dy poetet I drejtohen “Hyjnive”, te mbinatyrshmes per t’iu dhene forcen dhe guximin te shkruajne. Kjo formule ka qene karakteristike per veprat e antikitetit dhe Fishta e huazoi ate te Lahuta e Malcise. Si tek veprat homerike ashtu edhe te Lahuta e Malcise kemi te bejme me me poeme epiko-lirike-heroike. Epike , sepse te dyja trajtojne ngjarje. Perkatesisht veprat homerike luften greko-trojane dhe pasojat e saj dhe Lahuta e Malcise luften shqiptaro-malazeze dhe perpjekjet per liri. Me lirizmin ndeshemi qe ne vargjet e pare te seciles veper. Te veprat homerike edhe pse shpesh here poeti tregohet asnjeanes , serish lirizmi nuk mungon , si ne pershkrimin e ngjarjeve ashtu edhe te personazheve . “Shume hidhnime dhe kobe akejve ju solli dhe ne ne humnere gremisi /qindra shpirtra burrnore fatosash “(Kenga 1 ) . Te Lahuta e Malcise , poeti nuk eshte neutral , per me teper ai mban anen e shqiptareve sepse edhe vete ishte nje shqiptar. As ketu lirizmi nuk mungon. Poeti ka bere nje nderthurje te habitshme mes lirizmit dhe epizmit. Ky I fundit del qarte ne shperthimet lirike te tij, ne pershkrim personazhesh etj. “ Qi per mbret e troje t’veta /mos t’iu dhimet gjaja as jeta/ Po te desin, si Oso Kuka/ qe ashtu tue deke,. Ahu! Nder ato suta” (Kenga 4) . Dhe se fundi nje poeme heroike , sepse ne brendesi te saj flitet per bemat e heronjve dhe qellimet e tyre te larta ne luften per mbrojtje. Faqe pas faqeje shohim se struktura eshte ajo qe I karakterizon te dyja dhe I bashkon me njera-tjetren. Te dyja jane strukturuar ne forme monokolone , nje tjeter e perbashket kjo mes tyre.                           


 Te dyja veprat kane marre tema qe lidhen me mbrojtjen e kufijve dhe te nderit te kombit. Ndalemi te veprat homerike. Nese shohim “Iliaden “ arsyeja e luftes mes grekeve dhe trojaneve thuhet se eshte Helena. Faktikisht nje arsye tjeter e luftes eshte edhe mbrojtja e kufijve nga ana e te dyja paleve. Por rrembimi i Helenes i shtyu drejt nje lufte per ta mbrojtur nderin. Nese e shohim edhe Lahuten e Malcise , lufta ndermjet shqiptareve dhe malazezeve zhvillohet po per te njejtat motive, mbrojtja e kufijve territoriale dhe ajo per mbrojtjen e nderit. Pra ne kete pike shohim nje te perbashkete mes tyre. Territoret per kohen qe flasim jane nje pike e rendesishme per keto vepra. Per Greqine, sepse percaktonin fuqine e cdo principate dhe per Shqiperine , sepse pas shekujsh te tere pushtimi dhe roberie do te vendoseshin kufijte perfundimtare dhe te shpallej pavaresisa. Motivet e njejta I bashkojne gjithashtu me njera-tjetren. Te te dyja veprat hasim motive si : lufta ne emer te kombit, ne mbrojtje te kufijve dhe nderit , motivi I dashurise per atdheun apo ai I trimerise dhe forces burrerore. Nese I shohim me kujdes , do te verejme te njejta tipe personazhesh. Ato mund t’I klasifikojme ne dy grupe te medhe per te dyja veprat, personazhe reale apo historike dhe personazhe mitologjike. Te veprat homerike persa I perket ndarjes se pare mund te klasifikonim :Odisene , Akilin, Agamemnonin, Paridin dhe sigurisht Helenen. Ne ndarjen e dyte do te kishim perendite e Olimpit . Ndersa ne Lahuten e Malcise do te kishim ne ngarjen e pare: Oso Kuken , Kraj Nikollen, Abdullah Drenin, Marash Ucin etj. Ne grupimin e dyte kemi personazhe si: shtrigat, kucedrat, oret , zana t, flockat, lugatin, dragonjte etj. Ne Lahuten e Malcis ene ndryshim nga veprat Homerike kemi edhe nje grupim te trete personazhesh, atje ku bejne pjese personazhet autoriale te tille si: Tringa , Pater Gjoni , motra e Avdi Hises etj. Ketyre personazheve poe tet ju kane veshur tipare te njejta si : trimeria, bukuria, guximi apo ndershmeria. Per me teper ne kengen e nente te Lahutes se Malciase na del fare qarte mbeshtetja e Fishtes mbi veprat homerike. Kjo duket kur Zanat veshtrojne trimat shqiptare dhe I krahasojne ata me persoanzhet homerike:Se ata akejt na kenkan njallun /Qi t’larg Trojen paten kallun ‘”Porsi t’isht nje fort dragonit/Fort mi njaka Agamemnonit”. Persa u perket personazheve mitologjike te Lahuta e Malcise ata nuk kane ne dore fatin e heronjve si te veprat homeike, perkundrazi ata thjesht ndihmojne heronjte,por nuk mund te vendosin per rezultatin e luftes.

Fishta gjithashtu ka marre nga veprat homerike dhe ligjerimin apo gjuhen e tij qe e ka perdorur me se miri te Lahuta e Malcise. Ajo eshte nje gjuhe koncize dhe mjaft e pasur me figura letrare si : hiperbola , metafora, epiteti, krahasimi apo antiteza. Figura qe mbizoteron eshte ajoe hiperboles. Ne kete menyre Fishta ashtu si edhe Homeri ka arritur ta jape ngjrjen me permasa te jashtezakonshme. Keto duken qarte ne pershkrimin e betejave , apo edhe heronjve, sepse vetem keshtu ngjarja mund te fitonte legjendaritet . Nje e lement tjeter qe I bashkon fuqimisht keto vepra eshte edje dramcitet I cili rrjedh si nje rryme e nendheshme dhe e I shoqeron keto vepra nga fillimi deri ne fund . Dramaciteti shfaqet kudo ne te dyja veprat si te betejat , kuvendet, mbledhjet apo luftimet mes paleve. Pershtatje mes tyre shohim edhe ne llojine vargut dhe te rimes. Kjo zgjedhje nga ana e poeteve ju ka dhene mundesi atyre qe ta shtrijne mendimin dhe ta bejen ate sa me te qarte per syrin e lexuesit. Rima e perputhur ju ka dhene mundesi veprave te pershkruhen nga nje muzikalitet qe I bene dhe me intersante dhe me pak te lodhshme. Ngjrjet dhe mjediset shpesh here te shkaktuar nga prania e te mbinatyrshmes jane dhene po ashtu te mbinatyrshme . Folklori ka pasur nje vend te madh ne veprat homerike dhe Fisjta meqe morri nje model prej tyre , huazoi edhe kete gje, folklorin . Me teper ai eshte I pranishem te figurat e mitologjise shqiptare dhe asaj te perendive olimpike.
 
Pra , sic mund ta shohim nga trajtimi qe beme per mbehtetjen e Fishtes ne modelin antik te epit , arrijme ne perfundimin , se ai ka marre nga ky I fundit nje game te gjere elementesh duke I nderthurur ato bukur me njeri-tjetrin . Keshtu mundi te na sjelle nje veper te paarritshme te mbeshtetur mbi modelin e epit te antikitetit . Per keto arsye ndermjet tyre mund te gjejme kaq shume te perbashketa.      


Faleminderit Laura nga Korca!

Saturday, November 21, 2015

ANALIZË: “Hamleti, Princ i Danimarkës” - U. Shekspir A e vrau mbretin Hamlet i vëllau Klaudi apo i biri princi Hamlet?!


- Pas vdekjes misterioze dhe të dyshimt të mbretit Hamlet të Danimarkës, si mbret i Danimarkës bëhet i vëllau Klaudi e jo biri i tij princi Hamlet. Ai varroset çuditërisht pa prezencën e të birit princit Hamlet, pasi që tek pas dy muajve që nga vdekja e ish mbretit Hamlet i biri i tij princi Hamlet kthehet në pallatin mbretëror. Nuk vonon dhe në oborrin mbretëror na paraqitet “Fantazma e armatosur” e ish mbretit Hamlet. Ajo i thotë të birit princit Hamlet se i vëllau Klaudi e ka vrarë atë duke ia derdhur helmin në vesh, kur ai po flinte në kopsht! 
- Vdekja misterioze e mbretit Hamlet dhe fjalët e Fantazmës janë momenti kyq i vazhdimsisë së dramës. Këtu diçka e mistershme po ndodh dhe detyrimisht për të zbuluar se cila është e vërteta e vdekjes së mbretit Hamlet, na lindin shumë pyetja logjike: 
- A mund dhe sa mund të besohet hipoteza që bazohet vetëm në fjalët e një Fantazme, se; Mbretin Hamlet e ka vrar i vëllau Klaudi dhe atë derisa ishte duke fjetur në gjumë?! 
- A ka mundësi që njeriu përderisa fle në gjumë, ta shoh vrasësin e tij? JO e madhe! 
- A ka Fantazmë të armatosur të tërin me çelik nga koka gjerë në këmbë?! Jo!
- A ishte Fantazma e ish mbretit Hamlet fantazmë e vërtet apo ishte inskenim dhe nga kush? Të shohim në vazhdim.
Për t’iu përgjigjur këtyre pyetjeve substanciale, pra për të ardhur deri tek e vërteta dhe për ta zbuluar këtë mister, se çka në të vërtet kishte ndodhur në oborrin mbretëror të Danimarkës, neve na duhet që në bazë të disa shkëndijzave që na i jep autori U.Shekspiri t’i inskenojm disa nga ngjarjet substanciale e që autori pothuajse qëllimisht na i lë në gjysëm errësirë. Por para se t’i shohim ato skena substanciale, siq është skena e vrasjes së mbretit Hamlet, etj., vetvetiu na lindin shumë pikëpyetje logjike e që përgjegjiet në këto pyetje, sigurisht se na zbërthejn këtë mister dhe na qojnë drejtë zbulimit të së vërtetës. 
E pikëpyetjet e mija logjike, janë: 
- A thua vallë, pse U.Shekspir nuk na e jep në fillim skenën e vdekjes së mbretit Hamlet? 
- Pse çmenduria e princit Hamlet koincidon me vdekjen e babait të tij?
- Për çfar arsye princi Hamlet nuk ishte prezent në varrimin e babait të tij dhe ai nuk u kthye në Oborrin Mbretëror për dy muaj, që nga vdekja e të atit?
- A mund dhe sa mund të besohet hipoteza që bazohet vetëm në fjalët e një “Fantazme” se ish Mbretin Hamlet e ka vrar vëllau Klaudi dhe atë derisa ishte duke fjetur në gjumë?! 
- A ka mundësi që njeriu përderisa fle në gjumë, ta shoh vrasësin e tij? 
- A ka Fantazmë të armatosur të tërin me çelik nga koka gjerë në këmbë?!Pastaj,
- Si është e mundur që në aktin e parë, Fantazmën e armatosur e shohin Marceli, Bernardi dhe Horati, kurse në aktin e tretë gjatë konfliktit të Hamletit me të ëmën, Gertruda as nuk e pa fantazmën as nuk e dëgjoi kur fantazma po i fliste Hamletit?!
- Pse Gertruda i tha Hamletit; “Kjo është thjesht prodhim i trurit tënd/ Fantazma e jote është mendjeshkrepje”/. Pastaj,
- A ishte Fantazma e ish mbretit Hamlet fantazmë e vërtet, apo Fantazma ishte inskenim i vet princit Hamlet?!
- A ka dashur vet Hamleti që përmes inskenimit të “Fantazmës” ta zbulojë vrasësin e të atit, apo me inskenimin e Fantazmës princi Hamlet ka dashur që t’i largohet sa më shumë të vërtetës rreth vrasjes së ish mbretit Hamlet!? 
- A ia kushtoi Hamleti shfaqjen “Vrasja e Gonzagos” Klaudit apo Ofelisë?!
- Pse Ofelia te shfaqja “Vrasja e Gonzagos” reagoi e para dhe ajo e humbi torruan dhe me kureshtje e pyeti Hamletin se cila është domethënia e shfaqjes!? Pse ajo u shqetësua dhe i thotë Hamletin me ndrojtje “ç’do të thotë kjo”!? 
- Pse princi Hamlet i tha Ofelisë se mund të shpjegoj ndjenjat e asaj dhe të dashnorit tënd? 
- Pse Hamleti i thotë Ofelisë se nuk e donte, bile ia mohoi edhe dhuratat që ia kishte dhënë vet ai. 
- Pse Hamleti i thotë Ofelisë të shkojë në manastir, pra në një mënyrë Hamleti e quan Ofelinë prostitutë? 
- A bëri Ofelia vetëvrasje për shkak të vdekjes së të atit Pollonit, apo ajo bëri vetëvrasje për gabimin e saj çnderues dhe për humbjen e princit të saj, Hamlet?! Pastaj, 
- Pse U. Shekspiri nuk na tregon skenën kur Hamleti po internohej për në Angli? 
- Si u bë që Rozenkranci dhe Gildesterni të vazhdojn rrugën për në Angli pa Hamletin, kur dihet se detyra e Rozenkrancit dhe Gildesternit ka qenë që ta dërgojn Hamletin në Angli?
- Çka ndodhi në të vërtet gjatë sulmit të anijes në det, mes Hamletit dhe “piratëve”?
- Si u bë që “piratët” t’a kthejnë princin Hamlet për në Danimark, pa therrë në këmbë, kur dihet se gjahu më i vlefshëm i piratëve është zënia peng e ndonjë personaliteti, siç ishte një princ, në mënyrë që më pastaj, lirimin e tij ta kushtëzojnë me një haraç të majmë?! 
- A kanë qenë ata piratë të vërtet apo ata kanë qenë njërëzit e Fortimbrasit të Norvegjisë?
- Pastaj si u bë që vulën mbretërore, princi Hamlet ta ketë në xhep, kur dihet se vula mbretërore është vetëm një dhe ajo qëndron e ruajtur në zyrën e pallatit mbretëror? Pra, a mundet Hamleti të ketë përdorur vulë mbretërore të falsifikuar, apo Hamleti e gënjeu Horatin për ballafaqimin e tij me piratët?! Pastaj,
- Pse autori U. Shekspiri nuk na tregon jetën dhe veprimtarinë e princit Hamletit gjatë studimeve në Universitetin e Vitenbergut që ndodhet në Norvegji?!
- A ka gisht Fortimbrasi i Norvegjisë që përmes Hamletit t’i bëjë komplot mbretit Klaud? 
- Pse dhe si ndodhi që princi Hamlet në minutën e fundit para se të vdes, ia lë amanet Horatit, që si mbret i ri i Danimarkës duhet të bëhet Fortimbrasi i Norvegjisë? 
-Si u bë që menjëherë pas tragjedisë që ndodhi në oborrin mbretëror, ose më sakt një minutë pas vdekjes së princit Hamlet, vjen Fortimbrasi dhe ambasadori Anglez, dhe menjëherë Fortimbrasi i Norvegjisë bëhet mbret i Danimkarkës?! 
- A thua vallë, pse Fortimbrasi, tash si mbret i Danimarkës, ia bëri nderimet madhështore vetëm kufomës së Hamletit e jo edhe kufomave të të tjerve?! 
- A do të thotë kjo se, mos ndoshta Fortimbrasi, si ish armiku i Danimarkës e tash mbret i saj i do e respekton vetëm tradhëtarët e Danimarkës dhe i nderon vetëm shërbëtorët e tij?! 
- Duke iu përgjigjur këtyre pyetjeve e që këto pyetje në vete përmbajn edhe përgjegjiet, ne vetëm atëherë mund të arrijmë të zbërthejmë misterin katërshekullor të Hamletit dhe vetëm atëherë do të zbulojmë të vërtetën rreth asaj se si dhe çka ka ndodhur në të vërtet në oborrin mbretëror të Danimarkës e që autori me ose pa qëllim nuk na i jep dhe i ka mbajtur si ngjarje në gjysmë errësir dhe sekrete. 
- E Skenat logjiko-reale që burimin e kanë nga përgjegjiet e pyetjeve të më sipërme si dhe te disa shkëndijza që na i jep vet autori, simbas meje janë; 
- Princi Hamlet, pa paralajmërim, natën vonë kthehet nga Universiteti i Vittenbergut i cili universitet ndodhet në Norvegjinë e Fortimbrasit. Me të arritur në oborrin mbretëror të Danimarkës, Hamleti hynë pa trokitur në dhomën e të dashurës së tij Ofelis. Tmerrohet kur e gjen babain e tij, mbretin Hamlet duke fjetur në shtrat me të dashurën e tij me Ofelinë. Në atë çast Hamleti nga ajo pamje që po sheh, pëson një traum të rëndë psikologjike dhe gati sa nuk çmendet. Ai përderisa e shehë babain e tij që po flinte në krah e vëren veshin e tij dhe në atë gjendje të rëndë psikike dhe thyerje shpirtërore Hamleti ia derdhë babait të tij helmin në vesh dhe kështu e vret të atin përderisa ai ishte në gjumë. Hamleti pasi e kryen kët&eu ml; krim, pa u vonuar dhe pa e parë askush, ashtu siç kishte ardhur, ikën nga vendi i krimit dhe kthehet andej nga kishte ardhur... Hamleti e kryen këtë vrasje në gjendje të tronditjes së rëndë psikike, ... 
Deri te ky konkludim kemi ardhur për shumë arsye.
Kjo për Hamletin, siq dihet, ishte vrasja e tij e parë dhe psikologët e shpjegojn se kur njeriu e kryen vrasjen e tij të parë, ai njeri e pëson një turbullirë shpirtërore dhe çrregullim psikologjik dhe atij i nevojitet për tu stabilizuar psiqikisht një kohë pushimi minimum dymujore. Tani më kuptohet çart se pse çmenduria e Hamletit koincidon me vdekjen e babait të tij dhe se tash dihet se për çfar arsye Hamleti nuk ishte prezent në varrimin e të atit si dhe pse ai mungoi për dy muaj që nga vdekja e të atit, sigurisht sepse Hamletit i nevojitej kohë për stabilizim psiqik. 
Kjo pra ishte arsyeja se përse autori U. Shekspir nuk na e jep skenën e turpshme të vdekjes së ish mbretit Hamlet nga i biri i tij.
- Në anën tjetër kur Ofelia zgjohet nga gjumi, pranë saj e ka kufomën e mbretit Hamlet. Në një situatë të tillë, ajo është e detyruar ta fsheh mëkatin e saj dhe të heshtë! Ajo e dërgon kufomën e mbretit Hamlet në kopshtin e tij, dhe për ta fshehur turpin e saj, ajo alarmon rrejshëm se; Mbreti Hamlet ka vdekur nga një kafshim i gjarprit duke fjetur në kopsht. Në të vërtet ajo nuk e di se mbreti është vrarë. Ofelia mendon se Mbreti ka vdekur natyrshëm nga pleqëria ose nga ndonjë atak i zemrës, pasi që ai ishte i thyer në moshë. 
- Nga ana tjetër, Klaudi kur e sheh se trashëgimtar i fronit mbretëror, princi Hamlet nuk erdhi në varrimin e të atit, e biles ai nuk u bë i gjallë as dy muaj pas vdekjes së të atit e në anën tjetër shteti i Danimarkës duhet t’a ketë një Mbret, atëherë në mungesë të princit Hamlet, i vëllau Klaudi me të drejt e shpalli veten Mbret i Danimarkës! 
Mund të konkludojmë se mosardhja e princit Hamlet në varrimin e të atit, çmenduria dhe mungesa dymujore e princit Hamlet e kanë bërë Klaudin Mbret të Danimarkës. 
- Tash të shohim se ku ishte dhe çka bëri Hamleti gjatë këtyre dy muajve në mungesë që nga vdekja e të atit e deri pak para se të paraqitej fantazma e armatosur në oborrin mbretëror?! 
- Hamleti gjatë dy muajve në mungesë, sigurisht se ishte në Universitetin e Vitenbergut në Norvegjinë e Fortimbrasit! Ai gjatë këtyre dy muajve në munges, (që i duheshin për stabilizim psiqik e shpirtëror), me mjeshtrinë e tij prej një artisti të vërtetë e ka shfrytëzuar kohën dhe e ka bërë me përpikmëri planin e komplotit për rrëzimin e Klaudit nga froni mbretëror. Në këtë planë komploti (siq do ta shohim në fund) sigurisht se i ka ndihmuar Fortimbrasi i Norvegjis! Për këtë arsye me t’u kthyer Hamleti në Oborrin mbretëror të Danimarkës, ai për të vënë në jetë planin e tij të komplotit, fillimisht fshehurazi e angazhon kipcin e ish mbretit Hamlet, që ta luaj rolin e Fantazmës. Dhe nuk është çudi që menjëherë pasi kthimit të Hamleti në pallatin mbretëror, na paraqitet “fantazma e armatosur”. Dhe që nga paraqitja e “Fantazmës së armatosur” princi Hamlet na bëhet i gjallë. Po pra, sepse tek tash në oborrin mbretëror të Danimarkës ka filluar drama e vërtet, në inskenim dhe në regji të princit Hamlet.
- Që të arrijmë për ta zbuluar se; A ishte Fantazma e ish mbretit Hamlet, fantazmë e vërtetë apo ajo ishte e inskenuar nga vet princi Hamlet, duhet të analizojmë thellësisht bisedën e Hamletit me miqtë e tij Marcelin, Bernardin dhe Horatin. Në fakt, të vërtetën mbi vdekjen e ish mbretit Hamlet, autori U. Shekspir, nuk na e ka dhënë përmes fjalëve të “Fantazmës”, por shkëndijzat e së vërtetës rreth këtij misteri mund t’i gjejmë (në Aktin e parë), në dialogun në mes Marcelit, Bernardit dhe Horatit me Hamletin si dhe në dialogun në mes “Fantazmës” me princin Hamlet. Që në fillim kur Bernardi, Marceli dhe Horati i tregojnë Hamletit se; përderisa ishin duke ruajtur, dy netë me rradhë e kanë parë fantazmën e mbretit Hamlet... Princi Hamlet, sigurisht sa për të parë se a e kishin kuptuar ata inskenimin e tij apo jo, i pyet ata me kureshtje se;
- A ishte fantazma i mvrejtur, i zbehtë apo i skuqur!? A ishte mjekër thinjur apo jo?! A dukej si i zemëruar apo si i helmuar... etj.?! E ata i përgjigjen me naivitet:
- Fantazma i përngjante Mbretit ashtu siç ishte i gjallë, biles ishte i tëri i veshur në çelik, i armatosur nga koka gjerë në këmbë, me mjekrën përzier qime zi e qime bardh,... etj. Pasi shkojnë tre miqt e tij, Hamleti i çuditur flet me vete;”Fantazma e tim eti e armatosur”.D.m.th. As Hamleti nuk beson në Fantazmën e armatosur, por në anën tjetër sikur është i kënaqur që nuk ishte zbuluar inskenimi i Fantatazmës nga shokët e tij naiv.
- Nga përshkrimi që i bëjnë Bernardi, Marceli dhe Horati, Fantazmës së ish mbretit Hamlet, na lindin disa pyetje logjike:
- Athua vallë, a ka Fantazmë të armatosur të tërin me çelik nga koka gjerë në këmbë? Nuk ka! 
- Pastaj, a ka fantazmë të skuqur? Nuk ka! 
- A ka Fantazmë me qime të zeza? Nuk ka! ...
E vërteta kryesore zbulohet kur “Fantazma e armatosur” i thotë Hamletit; 
- “Tek po flinja/ në kopsht, pas zakonit tim/ yt ungj më vjen në gjumë me një shishe / plot me një lëng hebone të mallkuar,/ dhe helmin lepër ma kullon në vesh,/...”
- Lind pyetja logjike: Si është e mundur që ish Mbreti Hamlet, duke fjetur në gjumë, ta shohë vrasësin e tij, e ta dijë se i vëllau Klaudi ia paska qitur helmin në vesh?! 
- A ka mundësi që njeriu duke fjetur në gjumë, ta shoh vrasësin e tij!? JO! 
- Pra nga dialogu në mes Marcelit, Bernardit dhe Horatit me Hamletin, si dhe nga dialogu në mes Fantazmës me Hamletin, ne bindemi se Fantazma nuk ishte fantazmë e vërtet, por ishte një inskenim nga ana e Hamletit!.... Them inskenim sepse Fantazma as nuk mund të jetë i armatosur me çelik nga koka gjerë në këmbë, e as nuk ka mundësi që njeriu përderisa fle në gjumë, ta shoh vrasësin e tij! 
- Nga të gjitha këto fakte vijmë në përfundim se; Fantazma e mbretit Hamlet ishte një aktor i ngjashëm me ish mbretin Hamlet, e që në këtë rast mund të ishte kipci i Mbretit Hamlet që e luan rolin e “fantazmës së armatosur”. 
- Hamleti e dinte se këtë skenë të tij me “Fantazmën e armatosur“ të të atit, janë duke e përcjellur edhe Marceli, Bernardi dhe Horati… Për këtë arsye Hamleti e inskenoi Fantazmën, që përmes fjalëve të “Fantazmës” ta poshtëroj mbretin Klaud, sa më shumë të jetë e mundur para oborrtarëve dhe qytetarëve të Danimarkës dhe si të shpallët Klaudi si vrasës, atëherë ai shumë lehtë mund ta rrëzoj atë nga froni mbretëror! Përveq kësaj me inskenimin e Fantazmës Hamleti ka dashur që të ik sa më shumë nga e vërteta ç’nderuese dhe e turpshme e të atit me Ofelinë, dhe nga e vërteta rreth vrasjes së të atit nga vet ai.
- Hamleti perdori metoda që sot sigurimet e fshehta të shteteve te ndryshme e quajn; legjendim për të tjetërsuar të vërtetën e krimit që e bëjnë vet kriminelët. 
- Pra Hamleti kishte një mision e misioni i tij ishte; komploti dhe rrëzimi i mbretit Klaud nga froni Mbretëror i Danimarkës.
- Për këtë arsye për ta përfunduar misionin e tij, Hamletit i nevojitej vetëm një shkas dhe një dëshmitar qoftë ajo edhe një fjalë e një “Fantazme të armatosur”. Por pasi që Hamleti nuk kishte as shkas e as dëshmitar, atij iu dashtë ta inskenoj Fantazmën e të atit, në mënyrë që mëpastaj, ai të mund të veproj për ta përfunduar misionin e tij. 
- Se Hamleti (si një tip i sëmur skizofren) ka filluar t’i besoj gënjeshtrës së vet(inskenimit të fantazmës) na vërteton fakti se (siq thamë më lartë) përderisa në aktin e parë Fantazmën e armatosur e shohin Marceli, Bernardi dhe Horati, kurse në aktin e tretë gjatë konfliktit të Hamletit me të ëmën, Gertruda as nuk e sheh fantazmën as nuk e dëgjoi kur fantazma po i fliste Hamletit! Gertruda i tha Hamletit; “Kjo është thjesht prodhim i trurit tënd/ Fantazma e jote është mendjeshkrepje”/. Kjo vërteton se kur një tip skizofren e thur dhe e inskenon një gënjeshtër (siq bëri Hamleti me fantazmën e armatosur) Ai tip skizofren fillon ti besoj gënjeshtrës së vet dhe i bindur vazhdon të jetoj me atë gënjeshtër deri në fund dhe tani më ajo g&eum l;njeshtër për tipin skizofren është e vërteta absolute.
- Ne e dimë se Hamleti e kishte një imagjinatë të shkëlqyeshme prej regjisori dhe aktori dhe përveç inskenimit me fantazmën, ai si një regjisor profesionist e inskenoi shkëlqyeshëm shfaqjen “Vrasja e Gonzagos”. E sa i përket shfaqjes “Vrasja e Gonzagos”, duhet të sqarojmë, se; Në inskenimin e shfaqjes “Vrasja e Gonzagos”, të gjithë mendojnë se kjo shfaqje i drejtohet Klaudit! Po Klaudit, por jo vetëm Klaudit, por unë them se kjo shfaqje më tepër i drejtohet Ofelisë! Të gjithë mendojnë se me shfaqjen “Vrasja e Gonzagos” Hamleti e demaskoi Klaudin dhe e zbuloi vrasësin e vërtet të të atit. Por JO! Me inskenimin e Vrasjes së Gonzagos, Hamleti ia arriti që para syve të botës, ta shtrembëroj realitetin e vdekjes së ish mbretit Hamlet dhe ta shpallë s i vrasës Klaudin, dhe në anën tjetër ia bëri me dije të dashurës së tij Ofelisë se, vet ai është dëshmitar që e ka parë skenën e saj ç’nderuese, duke fjetur me babain e tij dhe si pasoj e kësaj edhe vdekjen e turpshme të ish mbretit Hamlet! 
- Ofelia ishte e para që e kupton mesazhin e shfaqjes “Vrasja e Gonzagos”. Përderisa ishin duke e shikuar shfaqjen Hamleti i thotë Ofelisë se “Mund të shpjegoja ndjenjat e tua si dhe të dashurit tënd, sikur t’ju shikoja të dy të më losni valle si kukulla”.Gjatë shfaqjes Ofelia e humbi torruan dhe shqetësohet. Ajo e pyet Hamletin për domethënien e shfaqjes. E pyet me ndrojtje se “ç’do të thotë kjo”?! dhe gjatë shfaqjes Ofelia e kupton mirë se ish mbreti Hamlet nuk kishte vdekur ndryshe, por atë e kishin vrarë. E nëse mbreti është vrarë, këtu ka një dëshmitar, dhe Ofelia e kupton se ky dëshmitar është vet regjisori i kësaj shfaqje, e ai ishte princi i saj, Hamleti. Nga ky moment sikur çdo gjë ka marrë fund për Ofelinë pasi që nuk mund m&eu ml; asnjëherë ajo ta shikoj në sy Hamletin dhe s’ka se si t’i flas atij më për martesë. Gjatë një bashkbisedimi Hamleti i thotë Ofelisë pesë herë me formulime të ndryshme, por që janë të njëjta që; Ajo duhet të shkoj në një Manastir. Fjala manastir ka dy kuptime; njëri është manastir ku shkohet si lloj izolomi deri në fund të jetës, dhe tjetri është shtëpi e mbyllur, që Polloni e quan shtëpi të shitjes, d.m.th. shtëpi publike, ku ka prostituta. Pra Hamleti në një farë mënyre e konsideron Ofelinë si prostitutë. 
- Cinizmi i hapur i Hamletit nuk i lë vend dashurisë, kjo tregohet mjaft qartë kur Ofelia i kthen atij dhuratat dhe Hamleti i përgjigjet se nuk ia kishte dhënë ai këto dhurata. Mbase kishte të drejtë, nuk ishte më ai Hamlet që jepte dhurata, tashmë ekzistonte vetëm Hamleti hakmarrës. Ai e pyet Ofelinë, (pas asaj çfarë ka parë); - Nëse ajo është e ndershme,- duke e ditur shumë mirë se jo! Tani e kuptojmë se Ofelia është e ç’nderuar në sytë e princit Hamlet, dhe pas kësaj ajo vjen në përfundim se sa më shpejt ajo duhet të vetëvritet.Tash e kuptojm se pse për Hamletin paska gjëra të kalbura në mbretërinë e Danimarkës. Ngjarja sa vjen e bëhet më e komplikuar: Hamleti e vret babain e Ofelisë, Pollonin. E sa i përket vrasjes së Pollonit, du het të potencojm se Hamleti e vret njeriun me një lehtësi prej krimineli, që dëshmon se kjo vrasje për Hamletin nuk është vrasja e tij e parë. Them kështu sepse psikoanalistët e dinë se; Kur njeriu e kryen vrasjen e parë në jetë, ai person e pëson një traumë të rëndë psiqike dhe nga ajo traumë i njëjti person, (vrasësi) mëpastaj mund të kryej pa problem edhe vrasjen e dytë, e kështu me rradhë me një lehtësi prej një vrasësi serik sepse vrasja i bëhet rutinë. 
Njëjtë si Hamleti i cili e kishte këtë turbullirë dhe traum psikologjike që në vrasjen e tij të parë, (kur e kishte vrarë të atin,) kurse nuk kishte kurrfar turbullire psikike në vrasjen e tij të dytë, kur e vret Pollonin sepse vrasja (si akt kriminal) për Hamletin ishte bërë rutinë!!! Kjo vrasje me aq lehtësi, dhe pakurrëfarë brejtje të ndërgjegjies, sikur ta kishte mbytur një mi, tregon se në trurin e Hamletit ka një çarje të thellë psiçike dhe tregon se ai është një i sëmur nga shkizofrenia. E nga një i sëmur skizofren mund të pritet gjithçka, ... 
- Në anën tjetër kur Ofelia kërkoi audienc në oborrin Mbretëror, ajo kërkon audiencë, jo për t’a qarë të atin Pollonin, por ajo kërkoi audiencë për të shprehur lamtumirën e saj të fundit sepse ajo me veprimin e saj ç’nderues e kishte humbur përgjithmonë princin e saj Hamletin! Më vonë shihet se ajo bënë vetëvrasje! Pra kjo është mënyra se si Hamleti deshi ta varroste nderin e babait të tij dhe të Ofelisë e mbi të gjitha nderin e tij.
- Ky është shpjegimi logjik i vetëvrasjes së Ofelisë! Në të kundërtën nuk ka logjikë që Ofelia të bëjë vetëvrasje vetëm pse i vdiq i ati i saj Polloni. Nuk ka asnjë rast në botë, që përkundër dhembjes ndaj vdekjes së të atit, asnjë vajzë kurr nuk ka bërë vetëvrasje vetëm pse i ka vdekur babai i saj, sepse vdekja e babait, siq thotë populli, është ”vdekje me rend”. Kurse në anën tjetër, ka me dhjetëra e qindra raste të vajzave të reja, që kur janë çnderuar dhe si pasoj e atij çnderimi, kanë humbur të dashurin e tyre, ato vajza edhe kanë bërë vetëvrasje. Pra Ofelia bëri vetëvrasje sepse me veprimin e saj çnderues, humbi të dashurin e zemrës, humbi princin e saj Hamlet, pra Ofelia për gabimi n e saj dhe për mos mundësinë e martesës së saj, me princin e saj Hamlet u vetëvra! 
- Të rikthehemi te reagimi dhe largimi i Klaudit, gjatë shfaqjes “Vrasja e Gonzagos”. Ai reagim i Klaudit nëse e shikojm drejt dhe pa paragjykime është reagim normal, është reagim në vetëmbrojtje ndaj një provokimi të hapur që po i bëhej mbretit Klaud nga Hamleti. Gjithëkush që do të ishte në vendin e Klaudit dhe të shpallej si vrasës i të vëllaut, ai do të reagonte njëjtë, ashtu siç reagoi Klaudi. Dihet se njeriu më rëndë e përjeton dhe më keq reagon ndaj një shpifjeje se sa ndaj një të vërtete. Shfaqja “Vrasja e Gonzagos” që e inskenoi Hamleti, më kujton veprimin e një terroristi që e fsheh krimin e tij duke e fajsuar dikënd tjetër që atij ia kishte zënë rrugën e në këtë rast princit Hamlet ia kishte “zën& euml; rrugën” mbreti Klaud!
- Duhet të kemi parasysh se Klaudi, që nga fillimi deri te inskenimi i “Vrasjes së Gonzagos” nuk kishte asgjë kundër princit Hamlet. Përkundrazi Mbreti Klaud që në takimin e parë, pas kthimit të Hamletit në oborrin mbretëror, ai i thotë Hamletit me dashuri se; Ti je oborrtari i parë, trashëgimtari dhe mbreti i ardhshëm i Danimarkës. Kjo tregon se Klaudi nuk kishte asnjë ambicie për ta vrarë princin Hamlet. Biles mbreti Klaud shumë lehtë ka mundur ta eliminoj Hamletin kur Hamleti e vrau Pollonin, por jo, Klaudi as nuk e burgosi e as nuk e vrau Hamletin. Ndoshta ky është gabimi i vetëm i Klaudit që nuk e zbatoi ligjin për ta burgosur një vrasës siq ishte Hamleti,(sepse askush nuk mund të jetë mbi ligjin) dhe këtë lëshim për Hamletin, Klaudi e pagoi shumë shtrenjt. 
Pra vijmë në përfundim se që nga fillimi deri te inskenimi i “Vrasjes së Gonzagos” Klaudi nuk kishte asgjë kundër princit Hamlet. Mirëpo gjërat ndryshojn rrënjësisht që pas inskenimit të shfaqjes “Vrasja e Gonzagos” sepse tek tash Klaudi e ndien vetën të rrezikuar dhe të kërcënuar për vdekje nga një skizofren siq ishte Hamleti. Për këtë arsye Klaudi merr masa ndaj Hamletit. Prandaj pas provokimit që i bëhët te inskenimi i “Vrasjes së Gonzagos” çdo veprim i Klaudit kundër Hamletit, është i arsyeshëm sepse është veprim në vetëmbrojtje! Klaudi duhet të kuptohet drejt, sepse këtu po bëhet fjalë për jetë a vdekje! Pra Klaudi ose duhet ta vras Hamletin ose ai do të jetë i vrarë nga Hamleti! Pastaj
- Lind pyetja; Pse Hamleti nuk e vret Klaudin kur ai kishte mundësi?! Përgjegjia është se; Jo që Hamleti nuk dëshironte ta vras se përderisa Klaudi ishte duke u falur dhe nëse ky e vret Klaudin atëhere shpirti i Klaudit do të shkojë në parajsë e gjepura të tjera, por e vërteta është se Hamleti e dinte shumë mirë se Klaudi nuk është ai i cili ia kishte vrarë babain e tij. Këtë fakt përveq të tjerash e thotë vetë Hamleti te shfaqja “Vrasja e Gonzagos” në një moment Hamleti si rrëshqitasi (pa e pyetur askush) thotë se aktori që do t’ia derdh helmin në vesh viktimës duke fjetur është njëfarë Luciani i nipi i mbretit!!! E dihet se Mbreti është Klaudi kurse nipi i mbretit është vet Hamleti. Pra zakonisht e vërteta zbulohet përmes një shk ëndijëze që na dha vet ai dhe ne vijmë në përfundim se personi që ia kishte kulluar helmin në vesh duke fjetur ishte vet Hamleti !!! 


- Se Hamleti e dinte fare mirë se Klaudi nuk është ai i cili ia kishte vrarë babain e tij mund ta shohim në fund kur Hamleti e vrau Klaudin. Aty fare qart shihet se këtë nuk e bëri në shenjë gjakmarrje ndaj babait të tij por për hakmarrje. Hamleti para se të dalë në dyluftim me Laertin, askund nuk vërehet dhe nuk e shohim se ai e ka në plan për ta vrarë Klaudin dhe për t’ia marr gjakun e të atit! Ndoshta vdekja e Klaudit të jep përshtypjen se Hamleti e merr gjakun e babait, por jo! Hamleti e vrau Klaudin për arsye se Klaudi e kishte mashtruar duelin e tij me Laertin duke ia lyer majën e shpatës së Laertit me helm. Këtu vlen të theksohet se Laerti e kishte blerë vet helmin, nga një mjek i rrugës. Pra ideja që ta lyej me helm majën e shpatës nuk ishte e Klaudit por ideja dhe helmi ishte i Laertit. 


- Krejt në fund, Hamleti e vetzbuloi misionin e tij të turpshëm; Ai në duelin me Laertin, dhe i plagosur për vdekje, një minutë para se të vdes, ia la amanet Horatit që me votën e tij vdekse, si mbret i Danimarkës të bëhet armiku numër një i Danimarkës, Fortimbrasi i Norvegjisë?! Amaneti i Hamletit flet mjaft qart se Hamleti lëre që e konsideronte atdheun e tij Danimarkën si një burg por ai këtë “burg” të quajtur Danimarkë e bëri dyfish burg, sepse e burgosi nën okupimin dhe sundimin e Fortimbrasit të Norvegjis. Siq shihet krejt në fund Hamleti i bëri një shërbim shumëfishë më të madhë Fortimbrasit të Norvegjisë se sa që ishte vet kërkesa e Fortimbrasit që ti rikthej disa viseve që i kishte humbur Fortimbrasi plak. Hamleti ia dha Fortimbrasit jo vet&eum l;m ato vise por ai ia dha nën sundim të tërë Danimarkën! Për këto shërbime të mëdha Fortimbrasi (kur erdhi një minutë pas tragjedisë së katërfisht në oborrin mbretëror të Danimarkës), ai ia bëri nderimet më të larta vetëm kufomës së Hamletit e jo edhe kufomave të të tjerëve! Pse? Sepse, Hamleti e kishte kryer misionin e tij të turpshëm në mënyrë të shkëlqyeshme! Simbas këtij përfundimi me të drejt konkludojm se e gjithë ngjarja dhe tragjedia në oborrin mbretëror të Danimarkës e mban firmën dhe ishte e dirigjuar nga Fortimbrasi i Norvegjisë ose më mirë me thënë, shërbimi sekret i Norvegjisë i ka ndihmuar Hamletit që të kryej komplotin e tij kundër mbretit Klaud! Pra këtu e shohim se Hamleti gjatë t&e uml;rë kohës ka pasur një mision tradhëtie, si ndaj mbretit Klaud poashtu edhe ndaj të atit ish mbretit Hamlet e posaqërisht ai kishte një mision tradhëtie ndaj atdheut të tij Danimarkës.
Them kështu për arsye se tjetër shpjegim nuk mund të ketë amaneti dhe vota e Hamletit për ta bërë mbret të Danimarkës armikun e Danimarkës, Fortimbrasin e Norvegjisë!
- Vlen të theksohet se; gjithë këtë sekret të kësaj ngjarje tragjike që ndodhi në Mbretërin e Danimarkës e ka ditur vetëm një person e ai është miku më i ngusht i tij Horati.
Hamleti e ngarkon Horatin që të rrojë e ta tregoj tërë ngjarjen që ndodhi, por jo edhe sekretet e tij. Hamleti i thotë Horatit para se të vdes;
“Ja, po vdes, Horat; / Ti rron; tregoju çështjen time drejt / Atyre që s’e dinë mirë, Të tjerat mbesin Heshtje”. Kujdes, fjala e fundit e Hamletit para se të vdes është Heshtje! Pra sekretet e Hamletit nuk ka guxuar as Horati t’i tregoj, por duhet që ato t’i mbajë sekret, në Heshtje!
- Dhe në epilog Horati tregon: “U them atyre që s’e dinë / Si rrodhi puna: do t’dëgjoni .../
... , një plan që u zbërthye / Dhe kundër vetë shpikësve u kthye”... Lind pyetja; Kush ishte shpikësi i këtij plani?!
Përgjegjia dihet; Shpikësi i këtij plani ishte vet Hamleti. Dhe siq u pa në fund, kundër vetë Hamletit, ky plan u kthye.
Kështu thotë Horati... dhe kështu në të vërtetë ndodhi!
- Nga e gjithë kjo që u tha më lartë, vijmë në përfundim se autori Uiliam Shekspir, thënë me një fjali, tragjedinë “Hamleti, princ i Danimarkës” e ka shkruar duke u bazuar mbi planet sekrete, inskenimet dhe komplotin e princit Hamlet kundër mbretit Klaud.


Autor: Rexhep Tërshnjaku, prof.

Friday, March 20, 2015

Ese historike: Rëndësia e epokës së Gjergj Kastriot Skënderbeut

 Përfshirja e një pjese të mirë të territorit shqiptar nën sundimin osman, krijoi një përshtjellim të madh në mjedisin shoqëror të kohës. Ankthi, pasiguria dhe mëdyshjet, përzier me ndjenjën e revoltës dhe të kryengritjes, ishin tiparet dalluese të një shoqërie e cila befas u gjend nën një sistem politik dhe ekonomik krejt të ri e të panjohur më parë, përballë një kulture e një feje që ndryshonin shumë nga kultura, feja dhe tradita vendase. Shprehës kryesor i frymës liridashëse të popullit të vet, u bë një pinjoll i familjes së Kastriotëve. Ky ishte Gjergj Kastrioti.

 Ndonëse u largua i vogël nga vendlindja, në thellësi të vetedijes së tij ai ruajti të gjallë dashurinë për fenë, traditën dhe tokën e të parëve. Personaliteti i fuqishëm i Skënderbeut, funksionet e tij të rëndësishmë si Kryetar i lidhjes së Lezhës dhe Komandant i Përgjithshëm i ushtrisë, aftësitë e tij të veçanta si udhëheqës në fushën politike dhe ushtarake, si dhe roli dhe kontributi i tij në luftën çlirimtare kundër-osmane, bënë që autoriteti i tij të forcohej gjithnjë e më shumë. Në kushtet e pabarazisë së theksuar ndërmjet forcave osmane dhe atyre shqiptare, Skënderbeu përpunoi strategjinë dhe taktikën e tij luftarake, në bazë të së cilës qëndronte mendimi se fitorja nuk mund të varej nga numri i ushtarëve. Ai mbante armikun në alarm të për hershëm, i priste rrugën e fuqizimet dhe, pasi e kishte futur në kurth, e godiste me sulme të fuqishme e të befasishme. 

Lufta për liri kundër sundimit osman që zhvilluan shqiptarët nën udhëheqjen e Gjergj KastriotitSkënderbeut, ka një rëndësi të jashtëzakonshme si në rrafsh shqiptar, ashtu edhe ndërkombëtar. Për herë të parë shqiptarët u bashkuan në një organizëm sikundër ishte Lidhja e Lezhës, e udhëhequr nga Skëndërbeu. Ky bashkim rreth një çështjeje të tillë siç ishte liria e një populli, u bë modeli mbi të cilën u mbështetën shqiptarët sa herë që ishte fjala për nevojën e bashkimit të tyre për qëllime të mëdha në shekujt vijues. 

Rëndësia e epokës së Skënderbeut ne rrafsh ndërkombëtar qëndron në atë që lufta e shqiptarëve për liri rreth një çerek shekulli, pengoi vërshimin osman drejt Evropës Perëndimore, shpëtoi Perëndimin nga një kërcënim serioz. Kjo është arsyeja që figura e heroit shqiptar është nderuar e nderohet aq shumë në të gjithë botën e qytetëruar. Skënderbeu u shndërrua në simbol të luftës për liri e pavarësi. Ai mbeti një figurë e dashur për shqiptarët edhe pas vdekjes së tij. 

Kujtimi i tij mbeti gjithnjë i gjallë nëpër këngët, gojëdhënat e tregimet e shumta popullore dhe historike që i dhanë atij tiparet e një figure legjendare. Vepra dhe figura e Skënderbeut kishte përmasa dhe rëndësi evropiane. Ai u vlerësua lart nga personalitetet e shquara evropiane të kohës

Analize: Gjenerali i ushtrise se vdekur - Ismail Kadare



SHKRIM INTERPRETUES-VLERËSUES


Romani “Gjenerali i ushtrisë së vdekur” është një krijim i shkëlqyer me të cilin Kadare ka befasuar lexuesit dhe kritikët. Një roman që përcjell jo vetem emocione por edhe mesazhe të forta.


Në roman takojmë njerëzit e një populli të vogël, por krenar për luftën qe kanë bërë, të cilët dinin te respektonin traditat,të respektonin mikun, të respektonin të vdekurit, qofshin ata armiq. Takojmë një general dhe një prift, të cilët kanë ardhur në Shipqëri rreth njëzet vite pas mbarimit të Luftës së Dytë Botërore, për te nxjerrë nga toka e shkulur nga harresa dhe vdekja atë cfare ka mbetur nga krenaria e kombit të tyre. Në vepër ndeshim situata ironike, veprime komike, pjesë të dhimbshme por skena më dramatike është ajo e ballafaqimit të gjeneralit me plakën shqiptare Nicë e cila kishte vrarë e me pas kishte groposur Kolonelin Z. tek pragu i portës, pasi ai i kishte perdhunuar vajzen e cila pas këtij veprimi kisht e vrare veten, dhe rinxjerrë eshtrat e tij te futura në një thes e ia leshon gjeneralit para këmbëve. Kulmi i befasueshmerisë arrin në momentin që gjenerali lëshon ne greminë zbulimin më te madh të udhëtimit të tij në këtë vend të huaj e të egër për të, eshtrat e kolonelit, ato që duket se janë shtysa kryesore që i jepnin motivim misionit të tij e nga të cilat ai priste të mirte lavderimin që i takonte për këtë mision.


Një ushtri e shndëruar në “disa ton fosfor e kalcium”, një general që shfaqet kryelartë e zemërgurë e shndërohet në një oficer të vdekjes dhe krijon një ushtri fantazëm, nje popull fitimtarë i betejës por i gjymtuar moralisht e shpirtërisht me kujtime të ndrydhura e tmere te vecanta, janë argumentat që na servir Kadare për të shfaqur dramacitetin dhe kotësinë e një lufte. Prandaj libri meriton të vlerësohet si një thirrje e fortë për paqe.


Nga: Viola, Gjirokaster

Friday, November 14, 2014

Subjekti : Eugjen Onjegini - Pushkin


Kjo vepër mbështëtet mbi tre personazhe kryesore: dy djem djaloshi aristokratik Eugjen Onjegin, që vjen sallonet mondane te kryeqytetit, dhe poeti romantik Vladimir Lenski, i ri aristokrat nga provinca: dy vajza, motrat Tatjana dhe Ollga Larina, qe banojne ne nje province me Lenskin, te fejuarin e Ollges. Dy motrat kane natyre te ndryshme nga njerea-tjetra: Ollga është nje vajze e gjalle e capkene, kurse Tatjana shpirtbute e elankolike. 


Nga ana tjeter Onjegini është nje i ri i edukuar sipas modes se aristokracise franceze te gjysmes se pare te shekullit XIX, ai paraqitet si nje "dandi" skeptik, egoist, disi i zymte dhe i velur nga jeta, meqenese ndihet i papershtatshem me mjedisin ku është rritur dhe disi i "tepert". Onjegini ka ardhur nga Peterburgu per te kaluar veren ne province, ku ka pronat e familjes. Ketu ai ze miqesi me Lenskin i cili e prezaton motrave Larina.

Tatjan bie menjehere e dashuri me djaloshin e ri dhe nuk pret qe ky tja shprehe dashurine, por ajo e hedh vete hapin e pare dhe ia shpreh dashurine Onjeginit ne nje leter te mrekullueshme, ku shfaqet tere ndjeshmeria dhe bota shpirterore e vashes se re. Onjegini ia kthen pergjigjen me nje leter te ftohte e moralizuese, duke i kujtuar asajt se nuk është e udhëS qe një vashë e re të verbohet nga pasioni.
Gjate nje balloje te organizuar mes te rinjsh, Onjegini per te kaluar kohen, vendos te provoje nese është i zoti ti fitoje zemren Ollges. Mbas letres se Tatjanes, Onjegini i pandeh mendje lehta te gjitha vashat e provinces dhe i duket vetja superior dhe beson se cdo vajze është gati te lere koken per te.

Kjo loje nuk i pelqen Lenskit,i cili e sfidon Onjeginin ne duel.Onjegini edhe pse perpiqet ti mbushe mendjen Lenskit qe te mos e zhvillojne duelin nuk ia del dot.Dhe Onjegini i stervitur mire na artin e shpates e vret Lenskin. Mbash shum peripecish dhe nje kohe te gjate, Onjegini kthehet ne Shen-Peterburg dhe nis te frekuentoje serish jeten e salloneve mondane.Mbas disa kohesh ai degjon per nje grua nga hiret e saj shnerrisnin te gjithe sallonet dhe nuk ishte tjeter vecse Tatjana te cile ai dikur e kishte perbuzur.


Tani është rradha e Onjegint te ndjeje nje dashuri te cmendur per Tatjanen. Ai e ka kuptuar se dashuria e sinqerte është gjeja me e cmuar ne jete dhe ky zbulim ia heq si me magji merzine e dershperimin, duke e mbushur jeten e tij me nje qellim te larte. Vecse me kot i pergjerohet Tatjanes, ai qe kishte qene aq i ftohte ndaj pergjerimeve te saj.

Derisa nje dite prej ditesh ai arrin ta gjeje te vetme Tatjanes te falur Tatjanes per qendrimin e tij te dikurshem, gjithe duke i pohuar se dashuron,se kurre nuk kishte rreshtur se dashuruari e se vashdonte ta dashuronte me afshin e shpirtit, por ajo shprehet qarte e prere se kurre nuk do te behej e tija, sepse kurre nuk do ta tradhetonte burrin e saj i cili kishte pasur aq shume besim tek ajo dhe e kishte pranuar per grua.

Lexo analizen e letres se Tatianes ketu: http://essematura.blogspot.co.uk/2012/10/letra-e-tatianes-koment-dhe-analize.html

Lexo analizen dhe komentin e plote te vepres ketu: http://essematura.blogspot.co.uk/2012/10/eugjen-onjegini-koment-dhe-analize.html


Subjekti : Manteli- Gogol


Në këtë novelë personazhi kryesor është Akaki Akakieviç (një nëpunës i thjeshtë,i pakët nga trupi,pak si i vrarë lije,pak si kuqal,pak si tullac aty mbi ballë,me ca rrudha në të 2 faqet).Ai punonte në një dikaster prej shumë kohësh dhe merrej me kopjimin e dokumenteve që i jipnin.Nëpunësit e rinj talleshin me të,bënin shakara,tregonin trillime për të dhe për zonjën e shtëpisë ku rrinte Akaki Akakieviçi,një plakë nja 70 vjeçe.Thoshnin se ajo e rrihte,e pyesnin se kur kishte në mendje të martohej me plakën,i hidhnin copa letre në kokë duke i thënë se binte borë.Por Akaki Akakieviç nuk fliste kurrë,vetëm kur ngacmimet beheshin aq të mëdhaja sa nuk e linin të punonte ai thoshte vetëm:"Pse më ngisni?Më lini reha t!"
Akaki Akakieviç e donte aq shume punën e tij saqë njëherë ,kur nje drejtor zemërmirë donte ta shpërblente atë për vjetërsinë në punë i dha një punë të thjeshtë,por me rëndësi më të madhe sesa puna qe ai bënte,ai e refuzoi duke thënë:"Jo,nuk e bëj dot.Më mirë më jipni diçka për të kopjuar."


Nuk përkujdesej fare për rrobat që vishte;uniforma e tij e kishte humbur ngjyrën e parë të gjelbër dhe kishte marrë një ngjyrë si të zbardhur e të kuqëremtë,sikur të ishte pluhurosur me miell.Jakën e kishte aq të ngushtë e të ulët saqë qafa,megjithëse nuk ishte shumë e gjatë,i dilte nga jaka dhe dukej si qafë lejleku.
Sapo dilte nga puna,ai shkonte menjëherë në shtëpi,hante çfarë të gjente dhe kur e ndjente se ngopej ai çohej dhe vazhdonte të kopjonte shkresat e punës.Akaki Akakieviçi nuk dilte asnjëherë pasditeve si cdo njeri tjetër por punonte i mbyllur në shtëpi.Mbasi kopjonte sa i donte zemra,binte të flinte i kënaqur,duke u menduar me buzën në gaz:ç'do t'i dërgonte vallë ,perëndia nesër për të kopjuar?Rroga e tij ishte qesharake,vetem 400 rubla ne vit.
Një ditë ai vuri re se manteli i tij ishte ngrënë e holluar si sitë në disa vende.Stofi ishte vjetëruar kaq shumë sa dukej tejpërtej,astari ishte ronitur aq shumë sa era shkonte tej e matanë.Të gjithë në zyrë talleshin me mantelin e Akaki Akakieviçit.Madje ata nuk e quanin atë"mantel",por"dolloma".Kështu që ai vendosi ta shpjerë mantelin tek rrobaqepsi Petroviç.Edhe pse Akaki i shkoi t'i lutej shumë herë që t'ia rregullonte mantelin e vjetër(kjo sepse ai nuk kishte mjaftueshëm para për të qepur një të re)Petrovici nuk pranoi dhe me disa kursime të tij dhe duke pakësuar shpenzimet e jetesës te pakten per një vit,Akaki mundi të qepte një mantel të ri.


Kur shkoi në dikaster me mantelin e ri,të gjithë e uruan dhe me këtë rast punonjësit e dikasterit u mblodhën në shtëpinë e ndihmësshefit për të pirë caj e për të luajtur së bashku.Rreth orës 12 të natës Akaki u nis për të shkuar në shtëpi,por rrugës atij i vodhën gjënë më të shtrenjtë që kishte(mantelin e tij).Për ta gjetur atë ai i kërkon ndihmë një gjenerali,i cili e trajtoi shumë keq Akaki Akakievicin.


Pas kësaj ngjarjeje Akaki u sëmur rëndë dhe pas pak ditësh vdiq.Nëpër Petërburg,nisën të hapen thashetheme se në urën Kanklin,bredh natën një i vdekur me fytyrë nëpunësi që kërkon një mantel të grabitur.Një nga nëpunësit e dikasterit e kish parë me sytë e tij të vdekurin dhe e kish njohur menjëherë se ishte Akaki Akakievici. Ky i vdekur i kishte dalë njëherë edhe gjeneralit dhe i kish marrë mantelin.Që nga ajo natë fantazma nuk u duk më.Sic duket,manteli i gjeneralit i vinte shumë mirë pas trupit.


Nga Elena